سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )

47

تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )

نيز وجه او گويند ، و البته مقصود از وجه خدا صورت جسمانى نيست زيرا كه خداوند منزه و مبرا از اوصاف ممكنات است ، و نيز نميتوان وجه را بمعنى ذات و حقيقت گرفت زيرا كه « اينما » دلالت بر مكان دارد و خداوند بالاتر از آن است كه مكان به او احاطه داشته باشد بلكه او محيط بر زمان و زمانيات و مكان و مكانيات مىباشد ، و شايد مقصود از وجه خدا كه هر كجا رو آريد در آنجا روى خداست و بقرينه مشرق و مغرب كه محل طلوع و غروب نور است ، اشعه نور حقيقى و انبساط رحمت رحمانى واحد ازلى باشد كه فيض وجود او و اشراق نور رحمت وى تمام موجودات را فرا گرفته ، و همان طورى كه نور شمس موقع طلوع تمام ماديات را فرا ميگيرد و همه بنور او پديد و روشن ميگردند و در نور آن نشو و ارتقاء مينمايند همين طور نور حق تعالى و فيض منبسط او تمام موجودات از علويات و سفليات و مجردات و ماديات را فرا گرفته و همه به او موجودند و بقيوميت او باقى و لا ينقطع از او فيض ميگيرند و شايد اشاره به همين معنى دارد قوله تعالى اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ و مقصود از نور معنى حقيقى آن است « ظاهر بذاته مظهر لغيره » هر چيزى كه به خودى خود ظاهر و مظهر و نماينده غير باشد آن را نور گويند و خداوند نور حقيقى است كه بذات و حقيقت خود موجود و ظاهر و هويداست و پيدايش موجودات بنور وجود اوست . خلاصه اين آيه چنين مىنمايد كه در مقام اعتراض و نكوهش مشركين است كه اگر مساجد را خراب مىكنند كه در آنجا ذكر خدا نشود مؤمن پاك اعتقاد هر وقت متوجه به حق گردد بهر چه رو آرد در آنجا رحمت حق و فيض وجود او را مشاهده مينمايد زيرا كه فيض وجود او مشرق و مغرب عالم را فرا گرفته . إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ رحمت وجود او تمامى موجودات را فرا گرفته و علم او محيط است بجميع كاينات و ظاهر و باطن هر چيزى نزد او مكشوف و هويداست و از اغراض و نيات مردم مطلع و آگاهست . پس اگر همه موجودات را مشمول فيض حق بدانى و در همه حال روى نيازمندى